Dúshláin na nua-teicneolaíochta do theangacha mionlaigh cíortha i dtuairisc nua

App nuachta i mBascais ag EITB

App nuachta i mBascais ag EITB

Cuma an app don iPhone i mBascais, dráma ilteangach sa Bhreatnais nó clár ar theilifís na hAstráile i dteangacha na mbundúchasach, is é an príomh dhúshlán do lucht na meán i dteangacha mionlaigh an bealach is fearr le bainistiú a dhéanamh ar na deiseanna iliomadacha a bhronnann teicneolaíocht nua na meán.  Le h-ais sin níl an dúshlán traidisiúnta, easpa meáin, chomh tréan níos mó.

Sin é príomh chonclúid an saineolaí meáncumarsáíde, an Dr. Mike Cormack ó Sabhal Mór Ostaigh, coláiste Ghaidhlic Ollscoil na nGarbhchriocha is na nOileán in Alban, bunaithe ar thaighde a rinne sé ar choimisiún ó CeangalG.     Sa taighde seo rinne an Dr. Cormack fiosrú ar an gcleachtas is fearr i dteangacha mionlaigh ar fuaid na cruinne.

‘Thug an taighde seo mé ar chamchuairt fhíorúil mé thart ar roinnt de na tionscnaimh meán cumarsáíde is spéisiúla ar domhan.” arsa an Dr.  Cormack.  “Tá go leor le bheith tógtha faoi sa chomhthéacs domhanda, go h-áirithe nuair a thugann tú chun cuimhne na deiseanna a thugann nua theicneolaíocht agus na meáin nua do theangacha mionlaigh, a raibh thíos leis ar feadh i bhfad mar gheall ar easpa bealaí craoltóireachta chun ábhar suimiúil dá bpobal féin a chur i lathair.”

Agus é ag tabhairt faoin taighde bhí ar an Dr. Cormack dul i ngleic le roinnt cheisteanna timpeall ar na meáin i dteangacha mionlaigh.   Bionn na meáin dírithe ar an ngearr tréimhse – tuairisc nuachta ar an dteilifís nó mír ar an idirlíon ach is é an cleachtas is fearr i dtéarmaí buanú teanga ná measúnú a dhéanamh san fhadtréimhe ar an dtionchar atá ar thogra meán cumarsáide  ar an bproiseas sin.   Bhí ar an Dr. Cormack an dhá slattomhas sin a chur in oiriúint dá chéile don taighde seo.

Anuas ar sin bhí ar a thabhairt san áireamh go ndéantar teangacha mionlaigh a mheas i gcomórtas le teanga an mhóraimh agus cé gur féidir úsáid a bheith le measúnú ar an rud a oibríonn sa teanga mionlaigh i gcomhthéacs ar leith, is féidir nach n-oibreodh sin i suíomhanna eile.

Mar sin roinn an Dr. Cormack a thaighde i dtrí réimse leathan.  Sa chead dul síos, rinne sé taighde ar bheartais chun tacú le foghlaim teanga.  Ansan dhírigh sé ar an gcineál clár agus, faoi dheireadh, ar thogáil lucht éisteachta.

Ós rud é go bhfuilimíd imithe i dtaithí ar bhuanna na dTeilifíseán Glic, tá úsáíd á bhaint astu in Hawaii chun tacú le múineadh an teanga dhúchais a bhuíochas le staisiún teilifise sa teanga sin a bhfaigheann tacaíocht ó Oceanic Time Warner Cable.

Ó bhrothall an Aigéin Chiúin, thug an Dr Cormack aghaidh ansan ar fhuacht na dTíortha Lochannacha áit a raibh sé ag féachaint ar thogra le daileadh a dhéanamh ar nuacht i dteanga na Sami ón Iorua trasna na Sualainne chuig Leithinis Kola i bhfíor iar thuaisceart na Rúise.   Tá na teorainneacha ina chonstaic ansan  – ach tá reiteach aimsithe ag trí mhór chainéal nuachta.  Gach lá craolann NRK san Iorua, SVT sa tSualainn agus YLE sa bhFionlainn tuairisc nuachta ceathrú uaire i Sami. le fotheidil.  Ní fiú súntas a thabhairt don tuairisc nuachta féin ach go bhfuil trí chraoltóír náisiúnta tar éis teacht le chéile chun comhoibriú ar an dtogra.

“Is minic a luaitear deashampla na mBascach le meán cumarsáide atá rathúil i dteanga mionlaigh a léiriú.  Uaireannta, fiú, tá sé deacair an Bhascais a shamhlú mar theanga mhionlaigh ós rud é go bhfuil 714,000 aici.  Furmhór acu tá siad suite i dTír na mBascach ó dheas de na bPiréin ach tá pobal Bascach ó thuaidh den teorainn freisin.

Anois tá feidhmchlár iPhone crutaithe ag an bpríomhchraoltóir Bascach, EITB, a thugann rochtan don úsáideoir ar réimse leathan dá chuid saothar – cinnlínte nuachta, nuacht spóirt, cláracha le h-íoslódáil agus sruthanna d’ábhar theilifíse.   Tá an t-ábhar seo ar fáil i gceithre theanga,  Bascais, Spainis, Fraincís agus Béarla.

Togra é CeangalG atá maoinithe ag Aontas na hEorpa.   Sabhal Mór Ostaigh, an choláiste Ghaidhlic de chuid Ollscoil na nGarbhchríocha is na nOileán an phríomhphairtí agus tá Údarás na Gaeltachta agus Cultúrlann McAdam Ó Fiaich ó Bhéal Feirste ina bpairtithe freisin.   Anuraidh fuair CeangalG maoiniú de bheagnach €1m ó Interreg agus feidhmionn CeangalG faoi choimirce Foras na gCláracha Speisialta Eorpacha (Special European Programmes Body nó SEUPB).